Faiz Çeşitleri ve Nasıl Hesaplanır

Faiz, paranın zaman içindeki kirasıdır. Birikim yaptığınızda size ödenir, borçlandığınızda siz ödersiniz. Aynı oran, aynı vade, farklı hesaplama yöntemi... sonuç ciddi biçimde değişir. Bu yüzden faiz hesaplama mantığını bilmek, hangi mevduatı seçeceğinizi veya hangi krediyi kapatacağınızı belirler.

İki temel yöntem var: basit faiz ve bileşik faiz. Aradaki fark tek cümleyle şudur:

• Basit faiz: Sadece ana paraya işler.
• Bileşik faiz: Ana paraya + daha önce kazanılan faize işler.

Basit Faiz: Doğrusal ve Öngörülebilir

Basit faizde kazanç her dönem aynıdır. Faiz birikmez, ana para sabit kalır.

Formül ve mantığı

Faiz = Ana Para × Yıllık Oran × Vade (yıl)

• Vade 3 ay ise vadeyi 0,25 alın; 45 gün ise 45/365 kullanın.
• Oranı ondalığa çevirin: %30 → 0,30.
• Toplam tutar = Ana para + Faiz.

Örnek: 10.000 TL, yıllık %30, 3 yıl. Faiz = 10.000 × 0,30 × 3 = 9.000 TL. Toplam 19.000 TL. Her yıl tam 3.000 TL.

Nerede karşınıza çıkar

• Faizi vade sonu beklemeden hesabınıza aktarılan kısa vadeli mevduatlarda (siz o faizi tekrar yatırmazsanız).
• Gecikme faizi, temerrüt faizi gibi tek seferlik hesaplarda.
• Bazı tahvillerin dönemsel kupon ödemelerinde; kupon harcanırsa etki basit faize denk düşer.
• Arkadaşlar arası kısa vadeli borç anlaşmalarında.

Pratik kullanım ipucu

Basit faiz, kısa vadelerde iyi bir yaklaşım aracıdır. 1 aylık bir mevduatta bileşik etkisi neredeyse yoktur. Ama vade uzadıkça basit faiz hesabı gerçeği ciddi biçimde eksik gösterir. Bir yılın üzerindeki hiçbir planı basit faizle kurmayın.

Bileşik Faiz: Kartopu Etkisi

Bileşik faizde kazandığınız faiz de çalışmaya başlar. Bu yüzden getiri eğrisi düz değil, yukarı kıvrılan bir çizgidir.

Formül ve dönem sayısı

Toplam Tutar = Ana Para × (1 + oran/n)üzeri (n × yıl)

Burada n, faizin yılda kaç kez ana paraya eklendiğidir. Aynı örnek: 10.000 TL, %30, 3 yıl, yıllık bileşik:

• 1. yıl sonu: 13.000 TL
• 2. yıl sonu: 16.900 TL
• 3. yıl sonu: 21.970 TL

Basit faizle 19.000 TL, bileşikle 21.970 TL. Fark 2.970 TL, yani ana paranın yaklaşık %30'u. Sadece yöntem değişti.

Bileşik dönemi neden kritik

Nominal oran aynı kalsa bile faizin ne sıklıkla eklendiği efektif getiriyi değiştirir. %30 nominal oran için tek yıllık etkiler:

Bu yüzden ürünleri karşılaştırırken nominal orana değil efektif yıllık getiriye bakın. Aylık bileşik ile 3 yıl beklerseniz 10.000 TL, 24.300 TL civarına çıkar; yıllık bileşikte 21.970 TL. Aynı oran, farklı sonuç. Banka hesap türlerini kıyaslarken sorulacak ilk soru şudur: faiz hangi sıklıkla ana paraya ekleniyor?

Borçta bileşik faiz tersine çalışır

Kredi kartı ve kredili mevduat hesabı, bileşik faizin en acı yüzüdür. Ödenmeyen faiz bakiyeye eklenir, sonraki ay o bakiyeye faiz işler. Asgari ödeme yaptığınızda ana para neredeyse hiç azalmaz.