Taksitle mi Tek Ödemeyle mi Satın Alınmalı?
Kasada ya da ödeme ekranında iki seçenek karşınıza çıkar: tek çekimde daha düşük bir tutar ya da aylara bölünmüş daha rahat görünen taksitler. Doğru cevap her zaman aynı değildir. Cevap; fiyat farkına, elinizdeki nakdin getirisine ve nakit akışınıza göre değişir.
Bu yazıda taksit vs peşin ödeme kararını duyguya değil basit bir hesaba bağlayacağız. Amaç, mağazada 30 saniyede yapabileceğiniz bir kontrol listesi çıkarmak.
Kararın Matematiği: Gerçek Maliyeti Bulmak
Taksit çoğu zaman "faizsiz" diye sunulur. Ama peşin fiyat ile taksitli toplam farklıysa orada gizli bir faiz vardır. İlk iş bu farkı görünür kılmak.
1. Toplam ödemeyi karşılaştırın
- Peşin fiyatı not edin.
- Taksit tutarını taksit sayısıyla çarpın.
- Aradaki farkı bulun ve peşin fiyata oranlayın.
Örnek: Peşin 24.000 TL. 12 taksitle 2.200 TL × 12 = 26.400 TL. Fark 2.400 TL, yani peşin fiyatın yaklaşık %10'u.
2. Farkı yıllık faiz oranına çevirin
%10'luk fark, yıllık %10 faiz demek değildir. Çünkü borcun tamamını 12 ay boyunca kullanmıyorsunuz; her ay bakiye azalıyor. Ortalama kullandığınız para, anaparanın kabaca yarısıdır.
- Pratik kural: 12 eşit taksitte, toplam fark oranını yaklaşık iki katına çıkarın. %10 fark ≈ yıllık %19-20 maliyet.
- 6 taksitte fark oranını yaklaşık 3,5 ile çarpın. %5 fark ≈ yıllık %17 civarı.
- Bulduğunuz oranı, mevduat ya da fon tarafında elde ettiğiniz net yıllık getiriyle kıyaslayın.
Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki ayrımı ve bu çevirmelerin mantığını faiz çeşitleri konusunu anlatan rehberde daha ayrıntılı bulabilirsiniz.
3. Fırsat maliyetini hesaba katın
Peşin ödediğinizde parayı elinizden çıkarırsınız. Taksitte ise para hesapta kalır ve getiri üretir. Karar bu iki oranın yarışıdır.
| Durum | Mantıklı seçim |
|---|---|
| Taksitli toplam = peşin fiyat (gerçekten faizsiz) | Taksit. Para hesapta getiri üretir, enflasyon borcu eritir. |
| Taksitin yıllık maliyeti < net mevduat getiriniz | Taksit. Aradaki fark cebinizde kalır. |
| Taksitin yıllık maliyeti > net getiriniz | Peşin. Ya da alışverişi erteleyip biriktirin. |
| Peşin ödeme için ekstra indirim var | Peşin. İndirim genellikle en yüksek "getiri"dir. |
Karşılaştırmada brüt değil net getiriyi kullanın. Stopaj ve varsa hesap masrafları düşülmüş rakam esastır. Farklı hesap türlerinin getiri ve masraf yapısını banka hesap çeşitlerini karşılaştıran sayfada görmek işinizi kolaylaştırır.
Sayılar Yetmez: Nakit Akışı, Risk ve Alışkanlık
Hesap taksit lehine çıksa bile bazı durumlarda peşin ödemek daha akıllıdır. Çünkü taksit bir borçtur ve borç geleceğinizi bağlar.
Acil fonunuza dokunmayın
- Peşin ödeme, acil yardım fonunuzu eritecekse yapmayın.
- 3-6 aylık gider tamponu, taksitin faizinden daha değerli bir güvencedir.
- Fon yoksa hem peşin hem taksit riskli. Doğru hamle alışverişi ertelemek.
Taksit yükünüzü gelire oranlayın
- Tüm taksit ve kredi ödemelerinizi toplayın.
- Aylık net gelirinize bölün.
- Oran %30'u aşıyorsa yeni taksit açmayın; oran %20 altındaysa nefes alanınız var.
- Taksit sayısını, ürünün kullanım ömründen uzun tutmayın. 12 ayda biten telefona 24 taksit anlamsızdır.
Bu oranı düzenli takip etmek için bütçe oluşturma rehberindeki tabloyu kullanabilirsiniz. Yükü zaten ağırsa, önce borç yönetimi tarafına odaklanmak daha hızlı kazanç sağlar.
Davranışsal tuzaklar
- Küçük taksit yanılgısı: "Ayda 900 TL" cümlesi fiyatı ucuz gösterir. Toplamı söyleyin kendinize.